Một số trao đổi về kinh tế thể thao

08:31 - 04/12/2019

Ở Việt Nam hiện nay, kinh tế thể thao vẫn còn là vấn đề khá mới mẻ. Thuật ngữ này gần như chỉ xuất hiện trong một số công trình nghiên cứu và bài viết của các nhà khoa học và chuyên gia trong ngành Thể dục thể thao. Do đó, chúng tôi nhận thấy cần phải chia sẻ những thông tin đã nắm bắt được để độc giả có cùng cách hiểu về vấn đề mới mẻ này.

Quan niệm kinh tế thể thao

Trên thế giới có rất nhiều nghiên cứu về kinh tế thể thao. Nhìn chung, các nghiên cứu này đều khẳng định thể thao là ngành kinh tế, là một bộ phận của nền kinh tế quốc dân. Theo quan niệm chung, kinh tế thể thao (sport economy) là lĩnh vực kinh doanh giống như mọi hoạt động kinh doanh trên thị trường, cung cấp hàng hóa, dịch vụ thể thao cho nhu cầu của xã hội để thu hoặc không thu lợi nhuận. Kinh doanh các hoạt động thể thao là cơ sở của kinh tế thể thao và trong nền kinh tế thị trường hiện hữu với tư cách là một ngành sản xuất đặc thù mang tính chất công nghiệp nên được gọi là công nghiệp thể thao (sport industry).

Nhìn từ giác độ kinh tế vĩ mô, kinh tế thể thao cũng giống như các hoạt động kinh doanh khác cung cấp hàng hóa, dịch vụ gồm 2 loại: hàng hóa, dịch vụ thông thường (common goods) và hàng hóa, dịch vụ công ích, công cộng (public goods). Như vậy, kinh tế thể thao có thể được định hình và phát triển với 2 loại hoạt động cụ thể gồm: hoạt động kinh doanh với mục tiêu là tìm kiếm lợi nhuận tối đa (thường do các nhà doanh nghiệp đầu tư) và hoạt động kinh doanh với mục tiêu chủ yếu không phải là tìm kiếm lợi nhuận tối đa mà là cung cấp hàng hóa, dịch vụ thể thao cho nhu cầu chung của xã hội nhưng các nhà đầu tư tư nhân không/chưa quan tâm vì lý do lợi nhuận (thường nhà nước phải đầu tư hoặc hỗ trợ như là các hàng hóa, dịch vụ công ích, công cộng).

Kinh tế thể thao, hiểu theo nghĩa rộng, là lĩnh vực bao gồm các hoạt động kinh tế liên quan trực tiếp tới hoạt động thể thao (luyện tập, thi đấu,...) cũng như gián tiếp (phục vụ cho hoạt động thể thao) như: sản xuất, cung cấp hàng hóa, dịch vụ liên quan tới hoạt động thể thao (trang thiết bị, dụng cụ, truyền thông, marketing, cá cược, chứng khoán,...). Còn theo nghĩa hẹp, thì chỉ bao gồm các hoạt động kinh tế liên quan trực tiếp tới thể thao.

Vai trò của kinh tế thể thao trong nền kinh tế quốc dân

- Giảm thiểu tổn thất kinh tế;

- Kéo dài tuổi thọ người dân bằng yếu tố ảnh hưởng một cách có vị thế đến sự gia tăng khả năng lao động của con người;

- Giúp chuẩn bị nguồn lực lao động, đảm bảo cho tăng trưởng kinh tế;

- Đảm bảo công ăn việc làm và đóng góp ngân sách quốc gia, địa phương.

Khi có nhiều người tham gia vào các hoạt động thể thao thì điều đó sẽ mang lại những lợi ích to lớn cho xã hội. Nhờ tham gia hoạt động thể thao tích cực nên người dân tăng cường thể chất, tăng sức đề kháng chống lại bệnh tật, kéo dài tuổi thọ và qua đó tăng khả năng, hiệu suất lao động. Hoạt động thể thao gia tăng cũng gián tiếp giảm chi phí chữa bệnh, khắc phục các tệ nạn xã hội như: nghiện rượu, ma túy, cờ bạc... Một nền kinh tế bền vững cần có các nguồn lực tăng trưởng phát triển bền vững, trong đó, nguồn lực con người khỏe mạnh về thể chất và tinh thần là nhân tố quan trọng. Ở Việt Nam trong thời gian qua, thành công của các đội tuyển bóng đá quốc gia giúp cho sự đoàn kết cộng đồng ngày càng mạnh mẽ. Hay chính hoạt động tập thể dục buổi sáng để rèn luyện sức khỏe, tổ chức các phong trào thể thao quần chúng qua đó vừa tạo ý thức, mối quan tâm chung về sức khỏe của mỗi người vừa phát huy tính gắn kết cộng đồng.

Tác động của kinh tế thể thao đối với nền kinh tế

Tác động trực tiếp: Tạo nguồn thu và làm tăng quy mô nền kinh tế quốc gia; Tạo việc làm và thu nhập cho xã hội.

Tác động gián tiếp: Tăng năng suất lao động; Nâng cao hình ảnh quốc gia và tăng cường gắn kết cộng đồng.

Theo số liệu thống kê hàng chục năm trước cho thấy, ở Mỹ, kinh doanh thể thao hiện chiếm tỉ trọng hơn 2,4% GDP, đứng thứ 11/25 ngành kinh doanh hàng đầu của họ. Trung Quốc hiện là quốc gia sản xuất hàng hoá thể thao lớn nhất thế giới. Năm 2011, giá trị gia tăng của các doanh nghiệp thể thao Trung Quốc đã vượt mức 300 tỷ nhân dân tệ, hiện chiếm khoảng 1,2% GDP. Các nước Nhật Bản, Hàn Quốc và một số nước ở châu Âu kinh doanh thể thao đóng góp từ 2-2,5% GDP. Ở Malaysia, các hoạt động liên quan đến thể thao trong năm 2009 tạo ra 30,2 tỷ ringgit (đóng góp gần 5% GDP).

Ở Anh, số lượng người tham gia vào các công việc liên quan đến thể thao tăng liên tục (chiếm khoảng gần 2% lực lượng lao động). Ở Mỹ, gần 1,3 triệu người làm việc trực tiếp trong lĩnh vực thể thao giải trí. Ở Trung Quốc theo số liệu năm 2008, có 38,5% số người tham gia tập luyện thể thao thường xuyên.

Việt Nam cần đẩy mạnh phát triển kinh tế thể thao

Vấn đề này cũng nhận được nhiều sự quan tâm của toàn xã hội. Phát triển TDTT là mối quan tâm của Đảng và nhà nước ta. Trên thực tế, kinh tế thể thao ở Việt Nam tồn tại từ nhiều năm và ngày càng phát triển mạnh, có những đóng góp nhất định vào thành tựu phát triển của đất nước, đã được ghi nhận trong các đánh giá chính thức của Đảng, nhà nước. Tuy nhiên, nền kinh tế thể thao của Việt Nam hiện nay còn rất nhỏ bé, chỉ ở dạng tiềm năng, vẫn mang nặng tư duy “bao cấp”. Mặc dù, nhận thức ở một số cơ quan, đơn vị đã có nhiều thay đổi nhưng vẫn chưa coi thể thao là một ngành có thể kinh doanh, các quy định của pháp luật cũng cần có sự điều chỉnh cho phù hợp với thực tiễn.

Trong thời gian tới, Việt Nam cần phải nhìn nhận kinh tế thể thao là một ngành kinh tế giống như các ngành kinh tế khác và phải được quan tâm phát triển để tương xứng với tiềm năng vốn có của nó.

TS. Nguyễn Mạnh Hùng (Vụ Xã hội - Ban Kinh tế Trung ương)

TẠP CHÍ THỂ THAO

Cơ quan của Tổng cục TDTT - Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch

Địa chỉ: Tầng 5 - Nhà E, Tổng cục TDTT, 36 Trần Phú, Ba Đình, Hà Nội.

Số ĐT: 04.3.8569520 - Fax: 04.3.7473941. Giấy phép số: 107/GP-TTĐT, Bộ Thông tin và Truyền thông cấp ngày 19/5/2010.

Tổng Biên tập: Lý Đức Thùy - Phó Tổng Biên tập: Nguyễn Ngọc Anh